Phụ Huynh Cần Biết: Cách Nhận Diện và Gắn Kết Cảm Xúc Với Trẻ Từ Góc Nhìn Tâm Lý Học

Tại chương trình “Phụ huynh – Bạn đồng hành cùng con” do ấn phẩm Khăn Quàng Đỏ tổ chức tại TP.HCM ngày 11/1, hàng trăm bậc cha mẹ đã tham gia để lắng nghe các chuyên gia tâm lý chia sẻ về vai trò của việc nhận diện cảm xúc trong quá trình nuôi dạy trẻ. Sự kiện thu hút đặc biệt với phần trình bày của Tiến sĩ Tô Nhi A, hiện công tác tại Trường Đại học Luật TP.HCM, đã đem lại những góc nhìn mới mẻ và thực tiễn cho các phụ huynh.

Khủng hoảng thấu hiểu cảm xúc: Vấn đề chung của nhiều gia đình

TS Tô Nhi A nhấn mạnh rằng, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là rất nhiều phụ huynh chưa từng được cha mẹ dạy cách nhận biết và gọi tên cảm xúc. Trẻ em thường chỉ được hiểu và phản ánh cảm xúc qua ba trạng thái cơ bản: vui, buồn và tức giận. Điều này lập tức trở thành giới hạn trong khả năng giao tiếp cảm xúc giữa cha mẹ và con cái, dẫn tới việc khó tạo dựng sự tin tưởng và gắn kết.

Điều đáng chú ý hơn, khi trẻ bộc lộ cảm xúc như khóc vì tổn thương hoặc ấm ức, thay vì được lắng nghe và thấu cảm, nhiều em lại nhận về phản ứng quát mắng hoặc phủ nhận cảm xúc. Những câu nói như “oan ức gì mà khóc” vô tình khiến trẻ mất cảm giác an toàn, ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ và tâm lý lâu dài.

Giao tiếp cảm xúc: Từ việc hỏi han đến hành động cụ thể

Nhiều bậc cha mẹ chỉ dừng lại ở những câu hỏi hời hợt như “Hôm nay con vui không?” mà chưa đủ năng lực khám phá sâu thế giới cảm xúc đa dạng của trẻ. Khi không được thấu hiểu, trẻ có xu hướng tìm đến những nguồn bên ngoài để chia sẻ, đôi khi là mạng xã hội, bạn bè hoặc thậm chí là thế giới ảo, gây nên khó khăn cho phụ huynh trong việc định hướng và đồng hành cùng con.

Vì vậy, TS Tô Nhi A khuyên phụ huynh hãy bắt đầu bằng hành động thể hiện tình cảm đơn giản như ôm, vỗ vai, xoa đầu hay nắm tay. Những hành động nhỏ nhưng phù hợp lứa tuổi này có khả năng kích thích sản sinh các hormone tích cực như Dopamine (gây hưng phấn), Serotonin (ổn định tinh thần), Oxytocin (tăng độ tin cậy, gần gũi) và Endorphin (giảm đau, tăng sự tự tin), đóng vai trò rất lớn trong việc tạo dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa cha mẹ và con cái.

Phụ huynh cần “lỳ” và “diễn” để đồng hành cùng con

TS Tô Nhi A cho rằng, để thể hiện tình yêu thương và sự gần gũi, đôi khi cha mẹ cần “lỳ” – nghĩa là không dễ bỏ cuộc khi con trẻ phản ứng lạnh lùng hoặc từ chối sự quan tâm. Nếu con không sẵn sàng cho một cái ôm, phụ huynh có thể bắt đầu bằng cái chạm nhẹ hoặc hỏi ý kiến con để tạo sự thỏa thuận trong cách thể hiện tình cảm.

Đặc biệt, phụ huynh cũng cần “diễn” trong vai trò người bạn đồng hành. Khi con so sánh với “bố mẹ người ta” hay bày tỏ mong muốn chơi game, thay vì áp đặt, cha mẹ nên tỏ ra đồng tình, nhập vai để tạo cảm giác được chia sẻ. Ví dụ: “Nghe game này cũng thú vị thật”, hoặc “Chắc con vui lắm nhỉ?”… Qua đó, phụ huynh sẽ dễ dàng dẫn dắt con đến một “thỏa thuận” như quy định thời gian chơi game hợp lý hoặc đổi lại bằng những hoạt động tích cực khác.

Xây dựng thói quen tích cực thay vì kiểm soát gắt gao

Ngăn cấm hay siết chặt kiểm soát mà không có giải pháp thay thế hiệu quả sẽ khiến trẻ cảm thấy bị kìm hãm và thiếu tự do. Vì vậy, điều quan trọng là cha mẹ cần chuẩn bị những phương án thay thế thiết thực cho con như chơi thể thao, tham gia hoạt động trải nghiệm, làm việc nhà hay trò chuyện cùng gia đình. Đây là cách giúp trẻ khám phá bản thân, phát triển kỹ năng mà vẫn giữ được gắn kết với gia đình.

Khen đúng cách – Bí quyết xây dựng động lực cho trẻ

Khen con đúng cách cũng là một phần quan trọng trong việc xây dựng cảm xúc tích cực. Nhiều phụ huynh chỉ khen khi con đạt được những thành tựu vượt trội như giải thưởng học sinh giỏi hay huy chương thể thao. Tuy nhiên, theo TS Tô Nhi A, những lời khen dành cho sự thay đổi tích cực nhỏ hàng ngày như “Con dậy sớm hơn hôm qua”, “Con đã tự xếp giày gọn rồi nhỉ” cũng mang giá trị to lớn trong việc khẳng định nỗ lực và củng cố thói quen tốt cho trẻ.

Kết nối cảm xúc – Khởi đầu cho hành trình giáo dục bền vững

Chìa khóa để thấu hiểu và đồng hành cùng con nằm ở chỗ cha mẹ có thật sự muốn hiểu con hay không. Khi hiểu được cảm xúc của trẻ, phụ huynh sẽ dễ dàng hơn trong việc nuôi dưỡng nhân cách, nhận diện những thay đổi trong tâm lý và phát triển khả năng tương tác xã hội cho con.

Việc kết nối cảm xúc không chỉ là nền tảng để xây dựng mối quan hệ gia đình bền chặt, mà còn là khởi đầu quan trọng cho sự thành công trong hành trình học tập và trưởng thành của trẻ trong tương lai. Đây chính là thông điệp đắt giá từ chương trình “Phụ huynh – Bạn đồng hành cùng con” dành cho tất cả cha mẹ quan tâm đến giáo dục và phát triển toàn diện của con em mình.